Aposteriori Latince a posteriori ifadesinden gelir. Posterior sonra gelen demektir. Bu nedenle aposteriori deneyimden sonra gelen yani deneyime dayalı olarak elde edilen bilgi anlamına gelir. Türkçede en uygun karşılık sonsal ya da deneyimsel olarak verilir. Daha yaygın kullanım deneyime dayalı ya da deneyimden sonra gelen bilgi biçimindedir.
Kavramsal olarak aposteriori bilgi duyulara ve olgusal deneyime dayanır. Bu tür bilgi yalnızca gözlem deney ve tecrübe yoluyla elde edilir. Zihnin kendi yapısından zorunlu olarak çıkmaz. Bu nedenle zorunlu değildir. Doğru olabilir fakat başka türlü de olabilirdi. Örneğin bu metal ısıtılınca genleşir bilgisi deneyime dayanır. Bu bilgi genelleştirilebilir fakat mantıksal olarak zorunlu değildir. Farklı koşullarda farklı sonuçlar ortaya çıkabilir.
Epistemolojik olarak aposteriori bilgi olumsallık taşır. Yani rastlantısal ve durumsaldır. Evrensellik iddiası ancak tümevarım yoluyla ve her zaman geçici olarak kurulabilir. Bu nedenle aposteriori bilgi kesinlik açısından apodiktik değildir. En fazla güçlü deneysel doğrulama söz konusudur. Bu yönüyle aposteriori bilgi doxa ile episteme arasında farklı bir yerde durur. Bilimsel bilgi çoğu zaman aposteriori temellidir fakat metodolojik olarak sistematik olduğu için sıradan doxadan ayrılır.
Osmanlıca ve klasik terminolojiye yaklaştırıldığında aposteriori için en yakın karşılıklar tecrübî ve hissî kavramlarıdır. Hissî duyulara dayalı demektir. Tecrübî ise deney ve tecrübe yoluyla elde edilen bilgi anlamına gelir. Bunlar aklî ve nazarî bilgi türlerinin karşısında yer alır.
Apriori ile aposteriori arasındaki karşıtlık epistemolojide temel bir ayrımı temsil eder. Apriori bilgi deneyimi mümkün kılan ve deneyimden bağımsız olan yapıları ifade eder. Aposteriori bilgi ise bu yapıların içinde oluşan olgusal içerikleri ifade eder. Biri bilginin koşullarını diğeri bilginin malzemesini temsil eder.
Bu nedenle apriori ve aposteriori karşıtlığı insan bilgisinin iki ana kaynağını ayırır. Aklın önsel yapıları ve deneyimin sonradan verdiği içerikler. Epistemolojik olarak modern bilgi teorisinin omurgalarından biri bu ayrım üzerine kuruludur.
Bir yanıt yazın