Amaç

Amaç nedir sorusu yaratılış meselesine yaklaşıldığında kaçınılmaz olarak ortaya çıkar. Daha ileri bir soru ise şudur. Yaratılış için Tanrıya amaç atfedilebilir mi. Tanrının bir amacı olabilir mi. Bu sorular ancak amaç kavramının ne anlama geldiği açık biçimde tanımlandığında sağlıklı biçimde ele alınabilir.

Amaç bilinçli bir varlığın henüz gerçekleşmemiş bir sonuca ulaşmak için yaptığı planlı yöneliştir. Gelecekte elde edilmek istenen bir durumu şimdiden tasarlamak ve bugünkü eylemleri o tasarlanan sona göre düzenlemek anlamına gelir. Bu tanımın içinde üç temel unsur yer alır. Henüz mevcut olmayan bir sonuç yani bir eksiklik hali. Geleceğin tam olarak bilinmemesi yani bilgi eksikliği. Bu eksikliği gidermek için nasıl ulaşılacağını hesaplama zorunluluğu yani plan yapma ihtiyacı.

İnsan zamanı parça parça yaşayan geleceği tümüyle bilemeyen sınırlı bir varlıktır. Bu nedenle önce bir hedef tasarlar. Okuyacağım çalışacağım para biriktireceğim mutlu olacağım gibi. Ardından bu hedefe ulaşmak için bir yol planlar. İşte bu planlı yönelişe amaç denir. Amaç insanın sınırlılığının bilgi eksikliğinin ve geleceği kontrol etme arzusunun ürünüdür. Bu anlamıyla amaçlı olmak insana ve genel olarak sınırlı varlıklara özgü bir durumdur.

Bu noktada Tanrının bir amacı olup olamayacağı sorusu yeniden ele alınmalıdır. Eğer Tanrı her şeyi bilen geçmişi ve geleceği bir arada kuşatan her şeye kadir olan istediğini anında gerçekleştirebilen varlığı kendinden olan hiçbir şeye muhtaç olmayan eksiksiz ve mutlak mükemmel bir varlık olarak düşünülüyorsa o zaman amaç kavramı Tanrıya nispet edildiğinde mantıksal bir çelişki ortaya çıkar.

Çünkü amaç henüz gerçekleşmemiş bir sona ulaşmayı ifade eder. Bu son eksik olan bir durumdan tam olana doğru bir gidişi içerir. Oysa mutlak mükemmel eksiksiz ve zamandan bağımsız bir varlık için eksiklikten tamlığa doğru bir yönelim söz konusu olamaz. Tanrı için henüz gerçekleşmemiş kendisine dışarıdan ulaşması gereken bir durum tasarlamak değişim ve tamamlanma düşüncesini beraberinde getirir. Bu ise mutlaklık ve eksiksizlik fikriyle bağdaşmaz.

Bu nedenle amaç kavramı insanın dünyasına ait bir kavramdır. Sınırlı olanın bilmeyenin geleceği kontrol etmeye çalışan varlığın dilinde anlam kazanır. Her şeyi bilen her şeye kadir olan ve varlığı kendinden olan bir Tanrı için insanın anladığı anlamda amaçtan söz etmek mümkün değildir. Amaç insana özgüdür Tanrıya değil.