spekülasyon&kontemplasyon

spekülasyon latince kökenlidir bakmak gözlemek anlamına gelir türkçedeki karşlığı varsayım tahmin akıl yürütme dir

kontemplasyon derin düşünme tefekkür murakabe anlamına gelir latince kökenli bir kavramdır

Spekülasyon ve kontemplasyon insan zihninin hakikatle kurduğu iki farklı ilişki biçimini temsil eder. Bu iki kavram yalnızca yöntem olarak değil, aynı zamanda düşünmenin yönü ve amacı bakımından da birbirinden ayrılır. Bu ayrımı doğru kavramak, hem felsefi hem de günlük düşünme tarzlarımızı anlamak açısından önemlidir.

Spekülasyon, kesin bilgiye sahip olunmayan bir konuda akıl yürütme yoluyla ihtimaller üretmektir. Zihin, elindeki sınırlı verilere dayanarak boşlukları doldurur ve olası açıklamalar kurar. Bu süreçte esas olan, hakikatin kendisi değil, hakikate dair kurulmuş olası senaryolardır. Örneğin bir olayın neden gerçekleştiği bilinmiyorsa, kişi çeşitli tahminlerde bulunur ve bu tahminleri mantıksal bir çerçeveye oturtmaya çalışır. Bu düşünme biçimi spekülatiftir, çünkü sonuçlar doğrulanmış bilgiye değil, olasılık ve varsayımlara dayanır. Günlük hayatta dedikodu, yorum ve kulis bilgileri de çoğu zaman bu anlamda spekülasyon niteliği taşır. Ekonomi alanında ise fiyatların gelecekte nasıl değişeceğine dair yapılan tahminler de yine spekülatif düşünmenin bir örneğidir. Burada zihin, geleceğe dair bir olasılık kurar ve bu olasılık üzerinden hareket eder.

Kontemplasyon ise bütünüyle farklı bir yönelimi ifade eder. Bu kavram, dışsal olaylar hakkında tahmin yürütmekten çok, varlık, anlam ve hakikat üzerine derin ve sakin bir düşünme halini anlatır. Kontemplasyonda amaç bir sonuca hızla ulaşmak değildir. Aksine, düşünce yavaşlar, dikkat derinleşir ve zihin, ele aldığı şeyin özüne yönelir. Bu süreçte kişi, bir konuyu çözmekten çok, o konunun ne anlama geldiğini kavramaya çalışır. Örneğin zaman kavramı üzerine düşünen bir insan, zamanın nasıl ölçüldüğünü değil, zamanın insan bilinci için ne ifade ettiğini sorgularsa, bu kontemplatif bir tutumdur. Bu tür düşünmede sezgi, içgörü ve anlam duygusu ön plana çıkar.

Bu iki düşünme tarzı arasındaki temel fark, yönelimde ortaya çıkar. Spekülasyon daha çok bilinmeyen dışsal durumlara yönelir ve ihtimaller üretir. Kontemplasyon ise bilinen gibi görünen şeylerin derinliğine iner ve onların anlam boyutunu araştırır. Spekülasyonda zihin ileriye doğru tahmin kurar. Kontemplasyonda ise zihin içe doğru yönelir ve anlamı derinleştirmeye çalışır. Birincisi hareketlidir ve çoğu zaman acelecidir. İkincisi yavaştır ve sabır ister.

Günlük hayatta bu fark şu şekilde de görülebilir. Bir kişi bir insanın neden böyle davrandığını tahmin etmeye çalışıyorsa ve çeşitli senaryolar kuruyorsa, spekülasyon yapmaktadır. Aynı kişi, insan doğası, niyet, irade ve sorumluluk gibi kavramlar üzerine derin düşünüyorsa, bu artık kontemplasyon alanına girer. Bu nedenle spekülasyon daha çok olasılıklar dünyasına, kontemplasyon ise anlam ve hakikat dünyasına ait bir düşünme biçimi olarak anlaşılabilir.